تاريخ 4000 ساله را در كهكيـلويه و بويراحمد ببينيد

  استان كهكيلويه و بويراحمد با 16264 كيلومترمربع وسعت در جنوب‌غربي ايران واقع شده كه از شمال با استان چهارمحال، از جنوب با استان‌هاي فارس و بوشهر، از شرق با استان‌هاي اصفهان و فارس و از غرب با خوزستان همسايه است. بلند‌ترين نقطه استان، قله دنا با ارتفاع 4409 متر است و داراي سه شهرستان، 12 بخش، 8 شهر، 38 دهستان و 2026 آبادي است.

    مركز اين استان، ياسوج است، از نظر جغرافيايي، اين استان به دو ناحيه سردسيري بويراحمد و گرمسيري كهكيلويه تقسيم شده است، از مهم‌ترين شهرهاي اين استان، ياسوج، دهدشت و گچساران (دوگنبدان) مي‌باشد. مهم‌ترين فعاليت‌هاي اقتصادي مردم، دامپروري و پس از آن، كشاورزي است كه البته بايد مرغداري را هم به آن اضافه كرد... از محصولات مهم كشاورزي در اين استان، غلات، حبوبات، ذرت و صيفي‌جات است.
    با وجود ذخاير غني نفت، گاز و پراكندگي ساير منابع معدني در استان، فعاليت‌هاي صنعتي و معدني در اين استان، نسبت به ديگر مناطق كشور، رشد پيدا نكرده و رونق چنداني ندارد. علاوه بر صنايع استخراج نفت در گچساران و كارخانه قند ياسوج بقيه كار‌گاه‌هاي صنايع‌دستي و توليدي تازه تاسيس شده‌اند و در زمينه‌‌هاي صنايع غذايي، فلزي، نساجي، چرم، چوب، سلولزي، شيميايي و دارويي فعاليت مي‌كنند.
    از درياچه‌هاي معروف اين استان، بايد به درياچه مورزرد زيلايي، درياچه كوه گل و تالاب برم الون و تالاب برم شير اشاره كرد.
    همچنين بايد به رودخانه‌‌هاي مارون، خرسان، زهره، بشار، نازمكان، ماربر، ياسوج، آب شور، گرد آوه، دره آجم، تغار، خيرآباد و قلات اشاره داشت، ضمن اين‌كه آبشارهاي ديدني گنج‌بنار، مارگون، بهرام بيگي، ياسوج، تنگ تامرادي و طلسوج هم در اين استان وجود دارد.
    از ديگر جاذبه‌هاي ديني استان بايد به غارهاي آب كناري، نول، كبوتر، مس و شاه بهرام اشاره داشت.
      
    صرف‌نظر از زيبايي‌هاي طبيعي اين استان بايد به جاذبه‌هاي تاريخي آن هم اشاره داشت، در اين استان قلعه‌‌هاي تاريخي قديمي كه به دوران قبل از اسلام بر مي‌گردد، وجود دارد كه اين قلعه‌ها به قلعه‌هاي دختر معروف است. ضمن اين‌كه دو آتشكده گل سرخدان و خيرآباد در اين استان قرار دارد در اين استان بايد به امام‌زاده‌هايي چون، امام‌زاده حسن، امام‌زاده قاسم، امام‌زاده پهلوان، امام‌زاده عبدا... پنجه خل و بي‌بي حكيمه اشاره داشت.
    
    مراسم سنتي
    جشن نووز جشني است كه باشكوه هر چه بيشتر در اين استان برگزار مي‌شود.

    به‌‌طوري كه دو روز پيش از نوروز، زنان و دختران ايل بويراحمدي، ناني با كنجد و شكر مي‌پزند كه به «سفركنان» معروف است. آنها شب بعد دور اجاق جمع مي‌شوند كه به «گرم‌كنان» مشهور است، در اين شب بايد در سفره پلو يا چلو باشد، بدين ترتيب آنها به استقبال نوروز مي‌روند... در ايام نوروز همه لباس نو مي‌پوشند و به ديدار يكديگر مي‌روند. مراسم عروسي در بين عشاير تقريبا مشابه است. در بين مردمان بويراحمد، بيشتر پيوندها بر مبناي خويشاوندي و به شكل كدخدامنشي صورت مي‌گيرد. يك روز قبل از عروسي خانواده داماد، برنج، روغن، و گوشت لازم را به خانه پدر عروس مي‌فرستند كه به گويش محلي به اين امر «با روزي» مي‌گويند، در همين روز «مهتر» خواننده و نوازنده محل را به خانه داماد دعوت مي‌كنند. معمولا مراسم عقدكنان و عروسي در دو مرحله انجام مي‌گيرد.
    در مراسم عقدكنان شيربها يا به اصطلاح محلي «باشلق»، تعيين مي‌شود و باشلق عبارت است از تعدادي گوسفند، بز، الاغ، اسب و مبلغي پول كه پيش از آغاز مراسم عروسي تحويل پدر عروس مي‌شود و پدر دختر با پول شيربها جهيزيه دختر را تهيه مي‌كند و پس از ده تا پانزده روز مراسم عروسي برگزار مي‌شود كه اين البته گوشه‌اي از مراسم ازدواج در اين استان بود. البته ازدواج‌ها بيشتر در اين استان خويشاوندي است.
    
    مراسم محلي
    مردم بويراحمد، دعاي باران را «هبرسه» مي‌گويند، چنانچه باران مدت زيادي نبارد مردم دچار بي‌آبي مي‌شوند، از اين‌رو عده زيادي از مردم هر آبادي اول شب گرد هم مي‌آيند و هر يك، دو پاره سنگ در دست مي‌گيرند و دسته‌جمعي به راه مي‌افتند، سنگ‌ها را به هم مي‌زنند و مي‌گويند: «هبرسه، هبرسه، بارون بزن به كاسه» و به در خانه‌ها مي‌روند و افراد خانه بر روي آنان آب مي‌ريزند، در اين هنگام جمعيتي كه بر روي آنان، آب ريخته شد، مي‌گويند: «اوشه كي دي دونشه بيه» يعني آب را دادي، آذوقه آن را هم بده، سپس صاحبخانه مقداري آرد به آنان مي‌دهد، و جمعيت در محلي جمع مي‌شوند، آردهاي جمع شده را خمير مي‌كنند و سه دانه سنگ‌ريزه در خمير مي‌اندازند و هر كدام تكه‌اي از خمير را برمي‌دارد، كسي كه مسئول خمير است، مي‌داند سنگ‌ريز‌ه‌ها در كدام تكه خمير است، پس او را به جمع معرفي مي‌كنند، اما دو ضامن بايد پيدا شوند تا ضمانت او را كنند كه بين سه تا هفت روز باران خواهد باريد، اگر باران نبارد، دوباره او را احضار مي‌كنند و دوباره بايد براي او ضامني پيدا شود، اين اتفا? ادامه پيدا مي‌كند تا باران ببارد. اما گاهي اوقات برعكس هم مي‌شود، يعني اين‌كه آنقدر باران زياد مي‌بارد كه همه از خدا مي‌خواهند ديگر باران نبارد و دعا مي‌كنند، اما مراسمي ديگر هم وجود دارد، به اين شكل كه تعدادي از افراد طاس ايل را انتخاب مي‌كنند و ريسماني به تعداد آنان گره مي‌زنند، آن‌گاه يكي از طاس‌ها را انتخاب مي‌كنند و دوباره بايد براي او ضامني پيدا شود كه ضمانت او را بكند تا باران بند بيايد.
    
    سوغاتي‌هاي استان

    هرگاه به اين استان سفر كرديد، از سوغاتي‌هاي آن كه صنايع دستي است، بي‌نصيب نمانيد، قالي، گليم، گچمه و گبه را فراموش نكنيد. اما بايد به موسيقي استان هم اشاره داشت، موسيقي در ايل بويراحمد، همانند ساير ايل‌هاي ايران از ويژگي‌هاي محلي برخوردار است. بويراحمدي‌ها براساس ترانه‌هاي رايج، آهنگ‌‌‌هاي ويژه‌اي دارند كه تحت عنوان «قس» از آن نام مي‌برند و معروف‌ترين آنها عبارتند از، قس خوشگله، قس برند، قس ياريارو... آلات موسيقي مورد استفاده هم عبارتند از: ساز(كرنا)، (مل و بين) و پيشه كه آلتي شبيه ني ولي از ني كوتاه‌تر است. رقص چوب در بين اهالي اين استان بسيار رايج است، ضمن اين‌كه چوب بازي مخصوص مردان ايل است.
    
    شهرهاي مهم
    «ياسوج» مركز كهكيلويه و بويراحمد است، پيش از ايجاد شهر ياسوج در مورد شش كيلومتري آن، شهركي قديمي و تاريخي است كه نامش «تل خسرو» بود و در حال حاضر اثري از آن باقي نمانده است. «تل خسرو» قدمتي دو هزار ساله دارد، ياسوج در منطقه بويراحمد قرار دارد، اما در ناحيه كهكيلويه، مهم‌ترين شهر، دهدشت است كه زير كوه، واقع شده است.
    كهكيلويه از سه كلمه «كوه»، «گيل»، «اويه» تركيب يافته است، كلمه «او» پسوند مالكيت است، بنابراين معناي اين نام «منطقه كوهستاني «گيل» است.
    از ديگر شهر‌هاي مهم اين استان گچساران است و مسير اهواز به شيراز، از آن مي‌گذرد، اين ناحيه از مناطق نفت‌خيز مهم ايران است.
    
    مكان‌هاي تاريخي
    روايت‌هاي قديمي نشان مي‌دهد كه كيخسرو، كاخي بر سر «تل‌خسرو» نهاد، اين تل به هزاره سوم پيش از ميلاد و سده نهم و دهم هجري قمري تعلق دارد، همچنين بايد از تل مهره‌اي كه به هزاره سوم و چهارم پيش از ميلاد تعلق دارد، تپه دم خيار، تپه ملاكانيه، تل گرد، تل‌گبرو... اشاره داشت، ضمن اين‌كه يكي از مكان‌هاي تاريخي اين استان كه اگر به آن‌جا رفتيد، حتما به آن سري بزنيد، پل‌هاي باستاني خيرآباد، در نه كيلومتري گچساران است، ويرانه‌هايي از دو پل و يك چهار طاقي باقي مانده است، البته ديواره سنگي آن به كلي شكسته و ديواره شرقي آن، سنگ‌هاي ساختماني مشخصي دارد كه ويران شده است.
    در مجموعه آثار اين محوطه، بقاياي پل بالايي خيرآباد، چشمگيرترين اثر تاريخي است. اين اثر تاريخي با صد وسي متر طول، سه گذرگاه داشت. بناي اين پل به اواسط دوره اوليه اسلامي برمي‌گردد و در زمان صفويه، نوسازي روي آن صورت گرفته است.
    
    بزرگ‌ترين صنعت
    بزرگ‌ترين صنعت موجود استان، صنعت نفت است كه بهره‌‌گيري از آن در گچساران و بي‌بي‌حكيمه است.
    در حال حاضر علاوه بر استفاده از گاز طبيعي اين منطقه، نفت‌خام گچساران به وسيله يك خط لوله به مخازن نفت جزيره خارك وارد و از همان جا با فشار طبيعي به مخازن نفت‌كش‌هاي عظيم صادراتي بارگيري مي‌شود.