لــرستان، سرزمين مفرغ
استان لرستان يكي از قديميترين زيستگاههاي بشري بوده است. آثار دوران پارينهسنگي كهن و غارهاي مسكون و منقوش پيش از تاريخ و تكوين هنر مفرغكاري در لرستان دليل اين مقدمات است. اهميت مفرغ استان لرستان تا اندازهاي است كه «گريشمن»، باستانشناس فقيد فرانسوي، هنر حقيقي ايران را هنر لرستان ميداند. در دوره اسلامي و با ظهور اعراب و سقوط امپراطوري ساساني، لرستان بخشي از سرزمين جبال و زير نظر حكام اموي اداره ميشد و به «عراق عجم» معروف بود. اين استان از جمله مناطق مهم ايران در جهت حفظ سنتها و آداب و رسوم اصيل ايراني بوده و حكومتهاي مختلفي شامل آل برسق، اتابكان و واليان بر لرستان حكومت داشتهاند.
مفرغكاري در لرستان
پژوهشگران، هنر مفرغكاري لرستان را نتيجه كارهاي سادهاي ميدانند كه بيانكننده چندين قرن انقلاب مادي ملتي كشاورز و جنگجو است. اين هنر در هزاره چهارم قبل از ميلاد به اوج خود رسيد. اهميت هنر مفرغ كاري لرستان، انتقال هنر و سنن اجدادي، انتقال مفاهيم و موضوعات مشترك مذهبي و بيان قانونمنديهايي است كه براي همه اقوام سواركار، جنگاور و كشاورز دنياي قديم، به نحوي تحسينانگيز، دلنشين، پسنديده و ستودني بوده است.
اشياء، وسايل و ابزار به جا مانده از هنرمندان خردمند زاگرس، بسيار و بيشمار است كه از آنها ميتوان به جنگافزارها شامل خنجر، شمشير، گرز و... ساز و برگ سواركاري، وسايل زينتي و انواع ظروف و وسايل پذيرايي مخصوص اشاره كرد.
خرمآباد، مركز استان
دره خرمآباد در مركز استان لرستان واقع شده است و به علت وجود كوههاي اطراف كه منبع ذخيره آب هستند، دره خرمآباد داراي چشمههاي آب خنك و هواي دلپذير ميباشد. موقعيت طبيعي ممتاز و مواهب خدادادي در اين دره سبب شده كه انسانهاي اوليه در غارهاي پنجگانه پيش از تاريخ، سكونت داشته باشند. وجود چشمههاي فراوان و سرابهاي زيبا، درياچه دلانگيز كيو در مركز شهر و موقعيت ارتباطي آن در گذشته به عنوان راه ارتباطي غرب به جنوب، خرمآباد را در زمره يكي از شهرهاي توريستي و زيباي ايران قرار داده است.
ديدنيهاي استان
شهر خرمآباد به عنوان مركز استان، داراي زيباييهاي فراواني است. يكي از مهمترين آثار اين شهر، قلعه فلكالافلاك است. اين قلعه زيبا و ديدني با 5300 متر مربع مساحت بر فراز تپهاي در مركز شهر خرمآباد، با چشماندازي فوقالعاده زيبا قرار گرفته است. نام قديم آن كه به دوره ساسانيان برميگردد، دژ شاپورخواست بوده و داراي هشت برج و ديوارهاي بلند و مستحكم است. اين قلعه، محل امن و سنگري براي حكام در مقابله با مخالفان بوده و قبل از انقلاب اسلامي به عنوان زندان، مورد استفاده قرار ميگرفته است. جالب است بدانيد كه پيدايش شهر خرمآباد از همين قلعه بوده است و به تدريج شهر در اطراف آن توسعه يافته است. چشمهاي با آب زلال و خنك در تمام سال از زير قلعه جاري است كه با استخر و پارك موجود، زيبايي خاصي به حاشيه قلعه داده است. اين بنا علاوه بر ويژگيهاي معماري پرصلابت، گنجينهاي منحصر به فرد نيز دارد.
گرداب سنگي، حوضچهاي مدور است كه با هدف تقسيم درست آب و حداكثر استفاده از اين نعمت سازنده، ساخته شده. اين اثر فرهنگي از بناهاي دوره ساساني است كه در غرب شهر خرمآباد قرار دارد و مصالح آن از سنگ و گچ است.
پل شاپوري يا پل شكسته، در انتهاي خيابان خيرآباد در جنوب شهر بر روي رودخانه خرمآباد ساخته شده است. طول اين پل در حدود 230 متر و عرض چشمه طاقهاي آن با هم برابر است. قدمت اين اثر به دوره ساساني ميرسد.
شهرستان ازنا كه در فاصله 132 كيلومتري شمال شرقي خرمآباد قرار گرفته، داراي آب و هواي سردسيري است و با وجود تاسيسات نفتي، خط آهن سراسري و كارخانه آلياژ، اين شهرستان را ميتوان يك شهر صنعتي محسوب كرد. منطقه ويژه اقتصادي، سنگ و مواد معدني لرستان در اين شهرستان واقع است.
در دامنه اشترانكوه كه مشرف بر ازنا است، مناظر طبيعي فراواني مانند تونل برفي و دره تخت وجود دارد. از جمله جاذبههاي طبيعي و اكوتوريستي اين شهرستان، منطقه حفاظت شده اشترانكوه است كه گونههاي متنوعي از پرندگان و جانوران در آن زيست ميكنند.
نام درياچه گهر را شنيدهايد؟
گهر، مهمترين و زيباترين درياچه كوهستاني ايران است. اين درياچه در مركز منطقه حفاظت شده اشترانكوه در ارتفاع 2400 متري از سطح دريا واقع است و عمق آن به 28 متر ميرسد. در زمستان سطح اين درياچه يخ ميبندد. وجود درختان و مناظر زيبا در اطراف درياچه، آن را به شكل يك پارك طبيعي درآورده است كه مشتاقان زيادي را در طول سال و به ويژه در تابستان به خود جذب ميكند. به غير از گهر در نزديكي شهر پلدختر بيش از صد تالاب و در جنوب بروجرد نيز يك تالاب وجود دارد. اين تالابهاي زيبا، زيستگاه جانوران آبزي و پرندگان مهاجر هستند. همچنين در شهر خرمآباد تالاب وسيعي با تاسيسات رفاهي و تفريحي به نام درياچه كيو وجود دارد.
شهرستان كوهدشت كه در 94 كيلومتري جنوبغربي خرمآباد واقع شده، داراي جاذبههاي متنوع باستاني و طبيعي است. اين شهر با امكانات بالقوه و آثار باستاني و جاذبههاي طبيعي، ميتواند به يكي از قطبهاي جهانگردي كشور تبديل شود. كانون برنزهاي كشف شده لرستان در اين شهرستان است و نام اين شهر براي بسياري از محققان و باستانشناسان بزرگ جهان كاملا شناخته شده است.از مهمترين جاذبههاي اين شهر ميتوان به غار مير ملاس، گنبد شاهمحمد، غار بتخانه، پارك جنگلي بلوران و معبد سرخ دم لري اشاره كرد.
اين معبد از معابد كشف شده در استان لرستان است كه بر فراز كوه سرخ دم لري و در شش كيلومتري شرق شهر كوهدشت بنا شده است. اين معبد را يك هيئت پژوهشي در سال 1317 به سرپرستي دكتر «اشميت»، حفاري كردند و اشياء مفرغي بسياري را از آن به دست آوردند.
· اگر به شهرستان بروجرد سفري كرديد بهطور حتم از امامزاده جعفر، تپه چغا، پل قلعه حاتم و قلعه دهكرد ديدن كنيد. شهر بروجرد در ناحيهاي تقريبا كوهستاني واقع شده است. در تابستان هواي بسيار مطلوب و دلپسندي دارد و در زمستان برف فراواني در آن ميبارد. بافت معماري قديم بروجرد بسيار زيباست و نمونههايي از آن در خيابانها و كوچههاي مياني شهر هنوز باقي مانده است.
چند سطر بالاتر، از درياچهاي به نام گهر برايتان گفتيم. خوب است بدانيد كه بهترين مسير براي دستيابي به اين درياچه زيبا از طريق شهرستان دورود است.شهرت اين شهرستان به واسطه كارخانه سيمان و فارسيت آن است. جاذبههاي توريستي زيبايي هم دارد مانند امامزاده پيروالي و آبشار معروف بيشه.
سراب زيباي كهمان با درختان كهنسال گردو در بهار و تابستان، ميزبان گردشگران بيشماري از استان ميباشد. اين سراب در حومه شهرستان الشتر واقع است. شهرستان الشتر در فاصله پنجاه كيلومتري شمال خرمآباد واقع شده و از شهرهاي حاصلخيز، سرسبز و خوشآب و هواي استان به شمار ميرود.
شهرستان پلدختر در فاصله 110 كيلومتري جنوب غربي خرمآباد، در مسير جاده سراسري تهران- جنوب قرار گرفته است. آبو هواي اين شهرستان گرمتر از ساير نقاط استان ميباشد و به همين دليل، محصولات كشاورزي آن زودتر به بازار عرضه ميشوند. از ديدنيهاي منحصر به فرد و جذاب اين شهر، غار كلماكره است. اين غار شكوهمند كه داراي آثار فراواني است در 15 كيلومتري شهرستان پلدختر قرار دارد. تزئينات داخلي غار بسيار زيبا و خيرهكننده است. اشياء كشف شده در غار را به اواخر دوره هخامنشي نسبت ميدهند.
مرواريد اقيانوس ها
اهالي لرستان مردمي مهماننواز، سختكوش و صبور و به اعتقادات ديني و اسلامي خود پايبند هستند. مراسم مذهبي در اين استان، باشكوه خاصي برگزار ميشود. مراسم ازدواج در ميان مردم استان، به خصوص عشاير، با استفاده از موسيقي محلي، داراي اهميت خاص ميباشد و بسيار هم ديدني است. سازهاي محلي و سنتي اين استان، كمانچه، سرنا و دهل است. جالب است بدانيد سرنا نواز معروف اين استان، مرحوم «شاه ميرزا» است كه به او لقب «مرواريد اقيانوسها» را دادهاند، چرا كه در جشنواره آوينيون فرانسه، برترين نوازنده سازهاي بادي جهان شناخته شد.
عروسي در لرستان
بعداز مقدماتي مانند نشانكردن، نامزدي، خواستگاري و حنابندان، مراسم عروسي به نحوي بسيار زيبا صورت ميگيرد. رقص چوب (چوبازي) از بازيهاي نمايشي و محلي است كه در مراسم عروسي لرهاي بختياري شرق استان اجرا ميشود. عروس را پيش از حركت به سوي خانه داماد، به نيت پايداري و سربلندي به گرداگرد اجاق خانه پدري ميچرخانند و او را درميان هلهله زنان و همهمه آهنگهاي گوناگون بر مادياني تزئين شده سوار ميكنند و سواركاران هم، هنر و توان رزمي خود را به نمايش ميگذارند.
مهماننوازي، سنت پسنديده قوم لر
مهمان را بركت خانه ميدانند و اگر به خانهاي مهمان نيايد، معتقدند كه بركت از آن خانه ميرود. آنها پذيرايي از مهمان را يكي از ارزشهاي پايدار زندگي ميدانند. افرادي از ايل، بسيار محبوب هستند كه از مهمانان خود با خوشرويي و سفره باز استقبال ميكنند. آدمي را خوب و شايسته ميدانند كه در منزلش به روي همه باز باشد.
توانمنديهاي استان
لرستان با آب و هواي مناسب، مراتع غني، رودهاي پر آب و خاك حاصلخيز، استعداد ويژهاي براي دامپروري و كشاورزي دارد و به همين دليل، پايه اصلي اقتصادي مردم اين استان را دامپروري و كشاورزي تشكيل ميدهد. مهمترين محصولات لرستان، غلات،حبوبات وچغندرقند است. محصولات باغي مانند سيب، گلابي، زردآلو، گيلاس، انگور، انجير و بادام نيز در اين استان توليد ميشود.
در برخي نقاط مانند ازنا و اليگودرز، زنبورداري متداول است و وجود مجتمع گوشت لرستان براي احياء مراتع و رونق بخشيدن به دامپروري، كمك موثري است.شهرهاي استان توسط راههاي آسفالته با يكديگر مرتبط هستند. صنايع و معادن متنوعي در استان وجود دارد. مهمترين صنايع لرستان، نساجي و ماشينسازي بروجرد و كارخانه قند لرستان است.
صنايع دستي و سوغات
قاليبافي، مهمترين فعاليت اقتصادي و معمولترين صنعت دستي اين استان است كه بيشتر در شهرستانهاي خرمآباد، اليگودرز و دورود رايج است. گليمبافي و جاجيم بافي هم در ميان عشاير منطقه، در اغلب شهرهاي استان مانند خرمآباد و كوهدشت متداول است. ورشوسازي كه صنعت قلمزني ظروف ورشو ميباشد از صنايع مهم بروجرد است و سوغات مهم اين شهرستان محسوب ميشود. علاوه بر اينها گيوهبافي و دباغي هم در لرستان انجام ميشود. انواع صنايع دستي، عسل و لبنيات، مهمترين سوغات اين استان است.
